دیدنی‌های دو روستای نمونه کتابخوانی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز یزد، آوازه و فرهنگ مردم دو روستای دور افتاده استان یزد، مرا به ۲۴۰ کیلومتر آن طرف‌تر از مرکز این استان می‌کشاند. ترکان و هرابرجان دو روستای سرسبز که به فاصله یک کیلومتر از هم در شهرستان خاتم قرار دارند. دو روستایی که شبیه به دو خواهر، دست در دست هم هستند و مردم همیشه نام این روستا‌ها را با هم می‌برند. دوستی و همدلی مردم این روستا‌ها نشان از فرهنگ عمیق آن‌ها دارد؛ فرهنگی که مردمانش آن را مدیون کتاب و کتابخوانی هستند. به تازگی این روستا‌ها عنوان روستای نمونه کتابخوانی را دریافت کرده اند و در ردیف ۱۱ روستای نمونه کتابخوانی کشور قرار گرفته اند. موضوعی که باعث می‌شود سری به این دو روستا بزنم تا از نزدیک دوستی مردم این دو روستا با یار مهربان را روایت کنم. 

 

دریک دست سبدی دارد و با دست دیگر در حال چیدن انار است. با لهجه غلیظ روستایی که ترکیبی از استان‌های یزد و فارس است، آرام می‌خواند، چه سازُم که جوونی نیسه دایم، به بختُم چرخ نمی‌گرده ملایم، جوونی نوبهاری بود و بگذشت، به دستُم گل اناری بود و بگذشت...

گونه هایش مثل دانه‌های انار سرخ هستند، گوش هایش کمی سنگین هستند، اما چشم هایش هنوز خوب می‌بینند. سلطنت بانو را دانای روستای ترکان می‌شناسند. پیرزن ۷۲ ساله‌ای که وابستگی عجیبی به کتاب دارد او ۲۰ سال است که عضو کتابخانه است و بیشتر کتاب‌های بخش نوسوادان مطالعه کرده است. او می‌گوید کتاب انسان را به درجات بالایی می‌برد. همسرش محمد هاجر هم کارش دامداری ست او با اینکه سواد ندارد اما چون به کتاب علاقه زیادی دارد، سلطنت بانو هر روز برایش کتاب می خواند. در طاقچه خانه آن‌ها انواع کتاب‌ها دیده می‌شود. محمدهاجر می‌گوید ما دختر و پسرمان را فرستاده ایم خانه بخت و حالا که بچه‌ها نیستند، اوقاتمان را با کتاب خواندن می‌گذرانیم.

در روستای ترکان، خانواده‌هایی مانند سلطنت بانو و محمدهاجر زیاد دیده می‌شوند. مردمی که اگر چه شغل اغلبشان دامداری و کشاورزیست؛ اما اکثر مردم باسواد و اهل مطالعه هستند. روستایی با هزار نفر جمعیت که اغلب افراد این روستا کتابخوان هستند. آقا مرتضی یکی از اهالی این روستاست که کارش کشاورزی است؛ این روز‌ها فصل برداشت پسته است و او در مزارعش حسابی سرش گرم کار است. همانطور که پسته از درختان می‌چیند می‌گوید من سوادم سیکل است ادامه تحصیل نداده ام، اما ۱۰ سال است که کتاب می‌خوانم و کتاب خواندن در کشاورزی به من کمک زیادی کرده است.

 

خانم دشتی معلم روستای هرابرجان است؛ او می‌گوید در این روستا‌ها همه مردم کتاب خوان هستند، اینجا خبری از دعوا‌های روستایی نیست؛ مردم باهم دوست و برادرند. بدون شک آنچه که همبستگی مردم این دو روستا را زیاد کرده، کتاب است و کسی که کتاب می‌خواند، از فرهنگ بیشتری هم برخوردار است. اگرچه روستا‌های ترکان و هرابرجان از امکانات مخابرات و اینترنت برخوردار هستند، اما در این روستا‌ها زندگی مردم در گوشی تلفن همراه و فضای مجازی خلاصه نشده است. معصومه یکی از زنان روستایی می‌گوید من هرروز حداقل یک ساعت کتاب می‌خوانم و آنقدر با آن انس گرفته ام که اگر یک روز مطالعه نداشته باشم احساس خوبی ندارم.

 وقتی در کوچه و خیابان این روستا‌ها قدم می‌زنم فروشنده‌هایی را می‌بینم که در مغازه هایشان بیکار ننشسته اند و مشغول مطالعه کتاب هستند. ناصر در روستای هرابرجان مغازه کوچکی دارد. او مغازه سوپر مارکت دارد. 

 

 عشق و علاقه بی نظیر مردم این روستا‌ها به کتاب کمی عجیب است، اما پاسخ این سوال را می‌توان در یک جا پیدا کرد؛ کتابخانه روستای ترکان و هرابرجان، جایی که مهد این فرهنگ عمیق کتابخوانی است. ساختمانی که درست در میان دو روستا واقع شده و به مردم هر دو منطقه خدمات ارائه می‌کند.

یک کتابخانه کوچک که تنها یک نفر آن را اداره می‌کند، اما مرکز رویداد‌های بزرگی است. در همان نگاه اول، رفت و آمد‌های افرادی با سن و سال‌های مختلف را می‌بینم. در فضای کتابخانه عکس‌ها و نوشته‌های جالبی برای ترغیب افراد به کتاب خواندن دیده می‌شود. فضایی آرام، اما پر از حرف، انگار در و دیوار با نوشته هایشان با من حرف می‌زنند.

بر اساس آخرین طرح آمارگیری مرکز آمار ایران، میزان متوسط سرانه مطالعه در کشور ۱۳ دقیقه در روز است و استان یزد با ۱۵ ساعت و ۱۶ دقیقه مطالعه در ماه، همچنان صدرنشین استان‌های کتابخوان کشور است.

خانم پور محمدی، مسئول کتابخانه روستای ترکان و هرابرجان می‌گوید در این کتابخانه بیش از ۱۰ هزار عنوان کتاب مختلف نگهداری می‌شود و بیش از هزار نفر هم اینجا عضو هستند. حضور زنان و دختران روستایی با لباس‌های محلی در کتابخانه برایم جالب است. فریبا می‌گوید اغلب زنان روستایی خانه دار هستند، اما بیکار نیستند و به همسرشان در شغل کشاورزی و دامداری کمک می‌کنند. با این وجود اوقات فراغتمان را با کتاب می‌گذرانیم. همانطورکه از قفسه کتاب برمی دارد ادامه می‌دهد من خودم ۱۵ سال است که اینجا عضو هستم فضای آرام و تنوع کتاب مرا به اینجا جذب می‌کند. این کتابخانه علاوه بر دو سالن خواهران و برادران، یک سالن کودک هم دارد. یگانه ۴ ساله، کوچکترین عضو این کتابخانه است مادرش می‌گوید اقدامات جالبی که از سوی مسئول کتابخانه انجام می‌شود کودکان را به کتاب علاقمند کرده است. مسئول کتابخانه می‌گوید از سال ۸۰ که در اینجا مشغول به کار شده ام همیشه دغدغه این داشتم که مردم دوباره با یار مهربان آشتی کنند. طرح‌های زیادی برای ترغیب مردم به کتاب خواندن انجام داده ام که مهمترین آن‌ها نشست ها‌ی کتابخوان در مدارس و مجالس بود. البته در این طرح‌ها حمایت هیچ مسئولی را همراه نداشته ام به جر عشق و علاقه‌ای که همیشه همراهم بوده است.

 

بقچه هایشان را روی دوش انداخته اند و از این خانه به آن خانه راه افتاده اند. این صدای دخترانیست با لباس‌های محلی و لهجه زیبای روستایی که به مردم می‌گویند کتاب آورده ایم، امانت می‌خواهید؟ بعد بقچه هایشان را پهن می‌کنند و صاحب خانه هرکتابی خواست به امانت برمی دارد.

فاطمه یکی از این دختران می‌گوید همه ما عضو باشگاه کتابخوانی روستا هستیم وتا به حال رتبه‌های زیادی در مسابقات کتابخوانی کسب کرده ایم من هم امسال به عنوان عضو برتر باشگاه کتابخوانی روستایی شناخته شدم. او ادامه می‌دهد ما برای ترویج فرهنگ کتابخوانی این ایده را اجرا می‌کنیم.

لیلا پورمحمدی هم به همراه آن‌ها آمده شماره تلفن صاحب خانه را می‌گیرد و همانطور که در حال نوشتن اطلاعات کتاب در دفترش هست می‌گوید کسانی که این کتاب‌ها را از ما امانت می‌گیرند تا ۱۵ روز فرصت دارند کتاب را تحویل بدهند و یا با تماس یا پیامک به ما اطلاع دهند که با مراجعه به منزلشان کتاب را از آن‌ها بگیریم.

ایده نو و خلاقانه‌ای که با استقبال خوب مردم این روستا‌ها روبروشده است. کربلایی موسی شغلش کشاورزیست او می‌گوید من به خاطر کارم نمی‌توانستم به کتابخانه بروم، اما از وقتی برایم کتاب می‌آورند دوباره با کتاب دوست شده ام و هرروز مطالعه می‌کنم.

همت بلند یک مسئول کتابخانه به همراه چند بانوی دغدغه‌مند که علاوه بر ارتقاء سطح فرهنگ مردم، موجب شده به تازگی این روستا‌ها عنوان روستای نمونه کتابخوانی را دریافت کنند و در ردیف ۱۱ روستای نمونه کتابخوانی کشور قرار بگیرند

 

از روستای ترکان و هرابرجان به سمت مرکز استان حرکت می‌کنم، در این فکرم که وجود یک انسان دغدغه‌مند چقدر می‌تواند در جامعه تاثیرگذار باشد؛ این روز‌ها در شهرها، میزان استفاده مردم از تلفن همراه بیش از حد بالا رفته است و اغلب مردم دیگر با کتاب میانی خوبی ندارند. به نظر می‌رسد برای پیشگیری از اعتیاد مردم به تلفن همراه و کاهش معضلات اجتماعی، باید آن‌ها را با کتاب آشتی داد. اقدامات خوب خانم پورمحمدی در روستا‌های ترکان و هرابرجان به عنوان دو جامعه کوچک، ثابت کرد که با همت بالا و کمی خلاقیت، هر کار سختی شدنیست؛ به قول شاعر هرکجا عشق آید و ساکن شود، هرچه ناممکن بود ممکن بود.