معرفی مسجد همت آباد با بنای تاریخی در خراسان

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، در پهنه تاریخی تهران، آنجا که هنوز ردپای خاطرات «دروازه خراسان» و ایستگاه تاریخی «ماشین دودی» بر جان محله باقی مانده است، مسجدی ایستاده که نامش گویای سرگذشت پربار آن است؛ «مسجد همت‌آباد». این بنا با قدمتی در حدود ۱۷۰ سال، که با وقف هشتصد متر زمین از سوی «حاج‌قلی ذوالعین»، خشت بر خشت آن نهادند و نام آن را به نیت همت جمعی‌شان، «همت‌آباد» گذاشتند.

این مسجد نه فقط یک بنای عبادی، که سندی زنده از پیوند میان خیرین و معماران بومی است که در دوره‌ای از تاریخ پایتخت، عزم خود را برای ساخت پایگاهی معنوی جزم کردند.

در کالبدِ این بنا، معماریِ سنتی و مذهبیِ ایرانی به ساده‌ترین و خالص‌ترین شکلِ خود تجلی یافته است. با ورود به فضای داخلی، شبستانی کشیده و مستطیلی پیش‌روی مخاطب قرار می‌گیرد که محورِ دیدِ آن، بی‌واسطه به سوی محراب هدایت می‌شود. جرز‌های ضخیم آجری که در دو سوی فضا قد برافراشته‌اند، بارِ طاق‌های آجری و قوس‌های پی‌درپی را به دوش می‌کشند تا فضایی استوار و آرام برای عبادتِ اهالی فراهم آورند.

نمایِ آجری ساده و بی‌آلایش در دیوار‌ها و سقف، گویای آن است که زیباییِ این مسجد نه در تزئینات پرزرق‌وبرق، بلکه در تناسباتِ موزون و هندسهِ دقیق بنا نهفته است. بهره‌گیری از آجر به عنوان عنصر اصلی سازنده، در کنار طاق‌های بشکه‌ای که فضا را مسقف کرده‌اند، هارمونی بصری چشم‌نوازی ایجاد کرده که نگاه را از ورودی تا انتهای شبستان با خود می‌برد.

در انتهای این محور، محرابِ مسجد با کاشی‌کاری‌های لعاب‌دارِ لاجوردی، سفید و بنفش، همچون نگینی در میانِ خشت‌هایِ آجری می‌درخشد و با نوارهایِ خوشنویسیِ منقوش بر آن، کلامِ حق را در فضا می‌پراکند. این نقطه، کانونِ آرامشِ بناست و با نورپردازی‌هایِ معاصرِ خود، تضادی دلنشین با بافت سنتیِ دیوار‌ها ایجاد کرده است.

وجود رحل چوبی و منبر ساده در جوار محراب، حکایت از آن دارد که این صحن، سال‌هاست محل تلاوت کلام وحی و وعظ عالمان بوده است. در‌های چوبی با قاب‌بندی‌های فاخر که آستانه ورود را به صحن شبستان پیوند می‌زنند، در کنار نمای بیرونی که با قوس‌های نوک‌تیز و کاشی‌کاری‌های محدود، اما اثرگذار آراسته شده، تصویری کامل از یک «مسجد محله‌ای» را ارائه می‌دهد.

امامت این مکان، از دیرباز بر عهده عالمان وارسته‌ای همچون آیت‌الله حاج شیخ محمد فلسفی تنکابنی بوده، پیوندی که نشان می‌دهد حیات مسجد همت‌آباد در گذرِ زمان، با حضور مبلغان دین حق مستدام مانده است.

این بنا امروز نیز همچون نگینی در میانه خیابان خراسان و پشت پارک کوثر، ملجأ و پناهِ حوائج مردم کوچه و بازار است.

مسجد همت‌آباد روایتگر همت مردمی است که برای خدا ساختند و نام نیکی از خود بر جای گذاشتند تا آیندگان در خنکای این شبستان، طعم اصالت را در میانه هیاهوی پایتخت لمس کنند. این مس